’n Liefdesbrief vir Heimwee — Wat Saffas Mis (en Hoe Ons Mekaar Deur Dit Dra)

Wat ons eintlik mis

Heimwee gaan selde oor ’n poskaart. Dis die gewone goed wat jou laat voel jy word aangehou sonder dat jy hoef te probeer.

Jy mis die manier waarop iemand jou naam sê. Die besondere kanteling van Engels wat middesin in Afrikaans word, of Afrikaans wat ’n Engelse skouerophaling leen en maar aanhou. Jy mis humor wat nie verduidelik hoef te word nie: die droë understatement, die gedeelde syblik, die grap wat net werk as jy in dieselfde weer van betekenis grootgeword het.

Jy mis lig. Nie metafoor-lig nie. Egte lig. Die laat-namiddag wat die veld goud maak. Die wit skyn van Durban se humiditeit. Die sagte grys van ’n Kaapse winteroggend wat tog nog voel soos tuishoort. Elders kan die son pragtig wees en steeds voel of dit op die verkeerde storie skyn.

Jy mis ritueel sonder om dit ritueel te noem: Sondagete wat aanhou tot niemand meer onthou wie die argument begin het nie; ’n braai wat eintlik ’n middag is van naby rook staan en praat oor niks belangriks nie; die geluid van ’n ketel, ’n hek, ’n bakkie in die oprit wat beteken iemand is tuis.

En jy mis mense in hulle onafgewerktheid, nie die highlight-rolprent nie, maar die sagte alledaagse van hulle. Die tannie wat nog vra of jy geëet het. Die vriend wat ’n stemnota stuur wat meestal lag is. Die lewensmaat wat weet watter stilte moeg is en watter stilte heimwee is.

As jý die een is wat gebly het terwyl iemand weg is, dra jy ’n suster- of broer-seerte: die leë stoel, die tydsone-wiskunde, die manier waarop vieringe aankom met ’n hol noot. Heimwee loop albei kante toe. Liefde ook.

Hoe lewensmaats mekaar deur dit dra

Heimwee vra nie om reggemaak te word nie. Dit vra om gesien te word.

As jou geliefde ver van tuis is, of ver van die mense wat tuis laat voel het soos tuis, is die mees intieme ding wat jy kan gee nie ’n oplossing nie. Dis teenwoordigheid sonder paniek. Jy kan by die hunkering sit soos jy by reën sit: nie daarmee argueer nie, dit nie haastig indring nie, net naby bly.

Sê die klein ware goed. “Ek weet vandag is swaar.” “Vertel my wat jy mis.” “Ons kan dit saam ’n minuutjie mis.” Jy hoef nie perfekte Afrikaans of perfekte Engels te hê nie. Jy het hartstaal nodig, die taal van die hart, watter woorde ook al met sagtheid aankom.

Vir paartjies wat deur emigrasie verdeel is, is die werk dikwels stiller as wat mense erken. Dis om mekaar se kalenders van hunkering te leer. Sommige dae is gewoon. Sommige dae is ’n verjaarsdag terug tuis, ’n begrafnis op ’n skerm, ’n lente-reuk wat nie by die seisoen buite jou venster pas nie. Mekaar dra beteken om plek te maak vir dié dae sonder om dit ’n referendum oor die verhouding te maak.

Vir plaaslike paartjies kan heimwee nog steeds in die huis woon: die een dra herinneringe wat die ander nooit geleef het nie; die een mis ’n tuisdorp wat die ander net besoek. Sagte hunkering is nog steeds intimiteit as jy dit as gedeelde weer behandel, nie as ’n private storm nie.

En vir lewensmaats wat nuut is by Suid-Afrika, of by Afrikaans as ’n taal van liefde, kan heimwee ’n deur wees, nie ’n muur nie. Jy hoef nie voor te gee jy voel dieselfde seerte nie. Jy hoef net te eer dat dit eg is. Vra. Luister. Laat ’n liedjie, ’n resep, ’n kindervertelling ’n brug word waaroor julle saam loop.

Wat help, is selde skouspelagtig. Dis ’n hand op ’n skouer terwyl ’n herinnering klaar land. Dis om nie te vinnig van onderwerp te verander nie. Dis om liefde groot genoeg te laat wees vir twee tuistes tegelyk: die een onder jou voete, en die een wat nog in die lyf woon.

Tuishoort, nie logistiek nie

Soveel van die diaspora-lewe word afgebring tot papierwerk en vlugte en “wanneer kom jy huis toe?” Daardie vrae maak saak. Hulle is nie die hele storie nie.

Tuishoort is sagter. Dis om te weet iemand sal die vorm van jou hunkering vashou sonder om jou te laat optree daarvoor. Dis om toegelaat te word om Suid-Afrika lief te hê sonder om die liefde te verdedig, en om dit te mis sonder om gevra te word om daaroor te kom.

Soms is die mens wat jou heimwee die beste verstaan nie die een met dieselfde paspoort nie. Soms is dit die lewensmaat wat jou mense se humor geleer het deur te luister. Soms is dit die vriend wat nog in die ou slang teks omdat hulle weier dat afstand die taal tussen julle platmaak.

Heimwee, goed aangehou, word ’n soort toewyding: bewys dat jou hart nog weet waar dit gevorm is. Dit is nie swakheid nie. Dit is kontinuïteit.

Sagte maniere om mekaar te dra

Geen trechter. Geen app. Net ’n paar sagte praktyke wat by gewone liefde hoort:

Bel mekaar sonder ’n agenda, nie om die logistiek by te werk nie, maar om ’n stem te hoor wat jou kinderweer ken.

Maak ’n speellys van liedjies wat soos tuis ruik, en speel dit terwyl jy iets kook wat geroer moet word. Laat die kombuis ’n klein hereniging word.

Hou ’n resep-aand met iemand wat jy liefhet: een gerecht wat soos ’n bepaalde kombuis smaak, stadig gedeel, met die stories wat saam met die stoom opkom.

As julle uitmekaar is, stuur ’n foto van iets gewoons (die lig op ’n muur, ’n koppie, ’n straathoek) en noem wat dit jou aan herinner. Die gewone is dikwels waar heimwee woon.

As julle saam is, los ’n bietjie spasie in die aand vir “vertel my wat jy vandag mis.” Nie elke aand nie. Net genoeg aande dat die hunkering nooit hoef wegkruip nie.

’n Slot vir die hart

Heimwee is liefde wat ’n oomblik nêrens het om sy hande te sit nie. So leen ons dit ons s’n.

Vir die Saffa ver weg: jy is nie dramaties omdat jy die lig, die taal, die mense, die belaglike grappe, die hek wat nog vassit, mis nie. Mis is ’n vorm van getrouheid.

Vir die een wat gebly het: jou hunkering na die mens wat weg is, is ook heimwee. Jy mag dit noem.

Vir die paartjies en families wat tussen hier en daar gestrek is: julle is nog ’n ons. Afstand herrangskik die meubels van liefde; dit hoef nie die huis leeg te maak nie.

En vir enigiemand wat ’n Suid-Afrikaanse hart liefhet, of jy in hierdie hunkering gebore is of daarby ingetrou het, dankie dat jy naby die sagte dele bly. Dis waar tuis homself bewaar.

Ons mis. Ons hou vas. Ons dra mekaar deur dit.